Dagelijks AI nieuws 12 november

🇳🇱 Nederland

• Tweede Kamer wil actie op digitale autonomie, Volt vraagt AI-database met kennis van vertrekkende ambtenaren: Tijdens een wetgevingsoverleg over digitalisering in de begrotingen van EZ, BZK en JenV verweten Kamerleden het kabinet veel rapporten en brieven, maar weinig daden. Barbara Kathmann (Pro) mist geld, een centrale ICT-regie en een sterkere minister voor digitale zaken. Een breed gesteunde motie van Queeny Rajkowski (VVD) vraagt om een proef met een ‘Dutch Tech Force’ van digitaal toptalent voor ICT-projecten van het Rijk. Laurens Dassen (Volt) vraagt in een motie om een interactieve AI-database die proceskennis van (bijna) gepensioneerde ambtenaren vastlegt voor jongere collega’s. Don Ceder (ChristenUnie) wees erop dat vooral Amerikaanse bedrijven al meer dan twee biljoen dollar in AI-infrastructuur hebben gestoken. Grote ICT-projecten van de overheid wijken gemiddeld 45% af van de oorspronkelijke begroting. Bron: Computable
• AP: Belastingdienst onderbouwt selectiealgoritmes onvoldoende, discriminatie niet uit te sluiten: In haar eerste rapport ‘Staat van de gegevensbescherming bij de Belastingdienst’ (10 november) stelt de Autoriteit Persoonsgegevens dat de fiscus op tien van de twaalf onderdelen niet aan de privacywet voldoet. De automatische criteria waarmee aangiften en aanvragen voor controle worden geselecteerd, maken onderscheid tussen groepen mensen zonder voldoende onderbouwing; ook kan de dienst niet aantonen dat een mens algoritmische besluiten beoordeelt waar de wet dat eist. Alleen het melden van datalekken en het uitvoeren van privacy-effectbeoordelingen (DPIA’s) zijn op orde. Het BSN verdwijnt naar verwachting eind dit jaar uit betalingskenmerken. De Belastingdienst wijt de trage voortgang vooral aan verouderde IT. Bron: Computable, AI Radar (o.b.v. NU.nl)
• Ruim een kwart minder nieuwe ICT-studenten, deels uit angst voor AI: Volgens cijfers die EenVandaag opvroeg, begonnen in 2022 ongeveer 10.000 studenten aan een ICT-opleiding in het hbo of wo, en vorig jaar nog 7.600: een daling van ruim een kwart in drie jaar. Jongeren vrezen dat AI hun werk overneemt voordat hun loopbaan begint. Hoogleraar Felienne Hermans (VU) zegt dat veel bedrijven AI-agents inzetten in plaats van programmeurs. Tegelijk zoekt volgens een Randstad-rapport 86% van de bedrijven technisch talent. Bron: EenVandaag
• Utrecht onderzoekt verbod op AI-camerabrillen in gemeentelijke gebouwen: De gemeente Utrecht onderzoekt of camerabrillen, zoals de AI-bril van Meta, verboden kunnen worden in gemeentekantoren, zwembaden en andere gemeentelijke gebouwen, en of heimelijk filmen via de APV strafbaar kan worden. Aanleiding zijn vragen van raadslid Leon Boelens (PRO); het opnamelampje is eenvoudig af te dekken. Uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 moet duidelijk zijn wat juridisch kan. Volgens Bits of Freedom is Utrecht de eerste gemeente die zo’n stap zet. Het kabinet wacht voor landelijke regels nog op rechtszaken tegen Meta en Europese richtsnoeren. Bron: NL Times (o.b.v. AD), RTV Midden-Holland
• Nederland tekent ‘Paris Call’ voor veiligheid van frontier-AI: Nederland is een van zes landen (met Frankrijk, Canada, Finland, Noorwegen en Bahrein) die op 9 november in Parijs de ‘Paris Call for AI Safety and Security’ ondertekenden, samen met tien AI-bedrijven, onder wie OpenAI, Anthropic, Microsoft en Mistral. De verklaring vraagt onder meer om noodstopmechanismen voor modellen (ook tijdens training), onafhankelijke tests waar dat past, publicatie van niet-gevoelige testresultaten, vroege waarschuwingen bij ernstige incidenten en veilige kanalen voor klokkenluiders. De VS, Google, Meta en China tekenden niet. De Franse veiligheidsorganisatie CeSIA tekende wel, maar vindt dat gemeenschappelijke risicodrempels en de bevoegdheid voor overheden om een model te schorsen ontbreken. Bron: The Next Web

🇪🇺 Europa

• Europees Parlement wil minder afhankelijkheid van buitenlandse cloud en AI: Op 11 november werd in het Europees Parlement een gezamenlijk ontwerpverslag gepresenteerd over de voorgestelde Cloud and AI Development Act. Het verslag vraagt om gemeenschappelijke regels voor cloud- en AI-infrastructuur, meer investeringen in Europese aanbieders, betere bescherming van vitale sectoren, meer Europese cloudinkoop door overheden en snellere vergunningen voor datacenters met oog voor milieu en omwonenden. De Nederlandse Groene europarlementariër Reinier Van Lanschot waarschuwde dat vitale systemen draaien op technologie die “iemand anders kan uitzetten”. Volgens de Commissie hebben drie niet-Europese hyperscalers samen meer dan 70% van de Europese cloudmarkt; de EU wil de datacentercapaciteit in vijf tot zeven jaar verdrievoudigen. Commissies bespreken het verslag op 1 december; een commissiestemming staat voorlopig voor half maart. Bron: Euronews
• Engelse toezichthouder: AI maakt beoordelen van studiewerk ‘bijna onmogelijk’: De Office for Students (OfS), toezichthouder op het Engelse hoger onderwijs, adviseert samen met Advance HE een terugkeer naar schriftelijke tentamens in de zaal en mondelinge verdedigingen. Na gesprekken met meer dan 300 studenten en medewerkers bij 127 instellingen concludeert de OfS dat sommige opdrachten met AI-hulp nauwelijks te beoordelen zijn; studenten meldden dat medestudenten opdrachten met AI soms in enkele minuten afrondden en vergelijkbare cijfers kregen. Instellingen die geen betrouwbare toetsing organiseren, riskeren sancties. Bron: AOL (o.b.v. PA), The Decoder
• Helsing presenteert AI-platform dat doelen voorbereidt, met ‘menselijke naam’ bij elk besluit: Het Duitse defensiebedrijf Helsing introduceerde Clarity, een ‘agentisch inlichtingenplatform’ dat gegevens uit sensoren, open bronnen en rapporten combineert tot doelaanbevelingen voor menselijke beoordeling. Volgens Helsing kiest altijd een mens het doel, moet elke overdracht naar een wapensysteem worden goedgekeurd en wordt elk besluit vastgelegd met de naam van de verantwoordelijke. Klanten zijn niet genoemd. The Decoder wijst erop dat menselijke controle bij vergelijkbare systemen in de praktijk soms tekortschoot. Let op: de claims komen uit een persbericht van Helsing. Bron: The Decoder
• DeepL vertaalt nu ook toon en emotie in gesproken taal: Het Duitse DeepL bracht het spraakmodel Aure uit, dat toon, emotie, nadruk en spreektempo van de spreker meeneemt in de vertaalde spraak; de vorige versie gebruikte een vaste stemopname en miste daardoor sarcasme en stemmingswisselingen. Aure werkt in DeepL Voice voor online vergaderingen, gesprekken ter plaatse en via de API, in onder meer het Engels, Duits, Frans en Spaans (Nederlands staat niet in de lijst). DeepL schrapte in mei ongeveer 250 banen om een ‘AI-native’ bedrijf te worden. Bron: The Decoder
• Duitse Singulus levert zonnecellen voor ‘AI-datacenters in de ruimte’ van SpaceX: SpaceX tekende op 11 november een order van €60 miljoen bij het Beierse machinebouwbedrijf Singulus Technologies voor heterojunctie-zonnecellen. Die moeten de Starmind-satellieten van SpaceX van stroom voorzien, die als AI-datacenters in een baan om de aarde zijn bedoeld; leveringen starten begin 2027. Musk noemde het “de eerste van vele”. Het aandeel Singulus steeg tijdelijk 65 tot 80%. Euronews merkt op dat de technologie nog onbewezen is. Bron: Euronews

🌎 Wereldwijd

• Nvidia-bestuur bespreekt vertrek van Jensen Huang; aandeel zakt nabeurs ruim 8%: Volgens The Wall Street Journal bereidt het bestuur van Nvidia het ontslag van topman en medeoprichter Jensen Huang voor; Reuters bevestigde dat het bestuur woensdagavond (11 november) over zijn toekomst vergaderde, en volgens Bloomberg zoekt het met een extern bureau naar opvolgers. Eerder die dag meldde The New York Times dat Huang ook een relatie had met Kimberly Powell, vicepresident gezondheidszorg, die rechtstreeks aan hem rapporteert. Het aandeel sloot 2,92% hoger op $173,73, maar zakte nabeurs 8,61% naar $158,78. Een besluit was bij publicatie nog niet bekend. Nvidia heeft geen bestuursvoorzitter en volgens Fortune geen duidelijk opvolgingsplan; op 17 november volgen de kwartaalcijfers. Het gaat om berichten op basis van bronnen, niet bevestigd door Nvidia. Bron: Forbes, Fortune, The Next Web
• Chinese defensie-universiteit kocht Nvidia H200-chips via tussenhandelaar: Uit Chinese aanbestedingsstukken blijkt dat de Northwestern Polytechnical University in Xi’an, sinds 2001 op de Amerikaanse Entity List, op 21 oktober twee H200-chips kocht voor 874.700 yuan (circa $123.000) via een Chinese leverancier, niet rechtstreeks bij Nvidia. De universiteit huurde ook rekenkracht met Nvidia-chips via vijf contracten. Reuters bekeek 26 vergelijkbare documenten. Voor zulke instellingen worden exportvergunningen normaal geweigerd. Bron: Al Jazeera (o.b.v. Reuters)
• VS en China starten dialoog over ‘superintelligentie’: De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent kondigde een bilaterale dialoog met China aan over de beoordeling van de meest geavanceerde AI-modellen. De eerste bijeenkomst is in Shenzhen, aan de rand van de APEC-top van 18–19 november. Beide landen willen aanpakken uitwisselen om modellen vóór vrijgave te toetsen en menselijk toezicht te behouden, en werken aan een lijn om elkaar te waarschuwen bij ernstige incidenten. Bessent deed geen toezegging om de AI-ontwikkeling te vertragen. Bron: AI Weekly (o.b.v. Reuters)
• Hackers zetten open-source AI-agent in bij diefstal van 2.000 Tadzjiekse overheidsdocumenten: Volgens het Singaporese beveiligingsbedrijf CloudSek gebruikte de aan Kazachstan gelinkte groep ‘Silent Lynx’ het open-source agentframework Hermes om meer dan 2.000 documenten over nationale veiligheid uit Tadzjikistan te stelen. De agent plande en voerde de operatie grotendeels zelf uit en schreef rapportages, met weinig handmatige sturing. De operatie kwam aan het licht doordat de aanvallers een server onbeveiligd op internet lieten staan. Kazachstan en Tadzjikistan reageerden niet direct. Bron: Teiss (o.b.v. Reuters)
• CoreWeave: omzet +168%, maar $709 miljoen verlies en geen nieuwe ongedekte schuld: De AI-cloudaanbieder behaalde in het derde kwartaal $3,66 miljard omzet (+168%) bij een nettoverlies van $709 miljoen en $846 miljoen aan rentelasten; het orderboek staat op $132,5 miljard. CoreWeave verwacht de komende drie maanden zo’n $9 miljard aan vooruitbetalingen en borg van klanten. Topman Michael Intrator zegt bij de huidige rentes geen ongedekte obligaties uit te geven en te lenen met specifieke klantcontracten als onderpand. Kortlopende capaciteit kost inmiddels ruim $40 miljoen per megawatt per jaar. Bron: TechCrunch, The Next Web
• Google DeepMind: robotmodel haalt 96% bij Mercedes-Benz, nieuwe versie van AlphaGenome: Gemini Robotics 2.5 is getest op meer dan 200 taken, met succespercentages van 30 tot 100% afhankelijk van de taak, en voert taken 20 tot 30% sneller uit dan de vorige versie. In proeven bij Mercedes-Benz haalde het 96% succes bij het inpakken van auto-onderdelen. Het model wordt uitgerold via partners als Apptronik, Agile Robots en Boston Dynamics. AlphaGenome 2 voorspelt hoe DNA-varianten de genactiviteit in specifieke celtypen beïnvloeden en voegt DNA-methylatie toe; het is niet bedoeld voor klinisch gebruik. Let op: de cijfers komen van DeepMind en partners. Bron: SiliconANGLE
• Stanford AI100: ‘AI betaalt zichzelf nog niet terug’: Het derde rapport van Stanfords honderdjarige AI-studie (voorzitter Michael Wooldridge, Oxford) concludeert dat de aanpak van steeds meer rekenkracht en data tegen grenzen aanloopt door een tekort aan goede data en hoge kosten; vooruitgang moet komen van slimmere algoritmes, kleinere modellen en meer denktijd. De investeringen in datacenters en chips overtreffen eerdere techgolven, maar het economische effect is nog niet zichtbaar in macrocijfers of bedrijfsrendementen; Nvidia alleen was in 2025 goed voor meer dan 15% van de Amerikaanse beurswinst. Het panel waarschuwt ook voor aanvallen door teams van AI-agents en vraagt nieuwe regels voor militair gebruik. Bron: The Next Web
• AI-datacenters plannen 181 gigawatt aan eigen gascentrales: Volgens onderzoek van BloombergNEF staat in de VS, het VK en Europa samen 181 gigawatt aan gascentrales voor datacenters gepland, bijna vier keer de Britse piekvraag; 90% daarvan in de VS. De Amerikaanse uitstoot daarvan zou 345 miljoen ton CO₂-equivalent per jaar bedragen. Ontwikkelaars noemen de centrales tijdelijk omdat een netaansluiting te lang duurt; onderzoekers vrezen dat ze blijven draaien. Bron: AI Radar (o.b.v. The Guardian), The Guardian

Korte Trendanalyse

De crisis rond Nvidia laat een nieuwe kwetsbaarheid zien: het bestuur van AI-kernbedrijven wordt een markt- en veiligheidsrisico (nieuwe trend 70). Het bestuur van ‘s werelds belangrijkste AI-chipmaker vergadert over het vertrek van zijn oprichter, zonder voorzitter of opvolgingsplan, terwijl H200-chips via tussenhandelaars toch bij een Chinese defensie-universiteit belanden (trend 14, 20 en 51). Tegelijk groeit de internationale afstemming over frontier-AI (trend 68 en 69): Nederland tekent de Paris Call en de VS en China starten een dialoog over ‘superintelligentie’. AI-agents als aanvalswapen (trend 50 en 57) worden concreet met de Hermes-aanval op Tadzjikistan. De financiering van de AI-bouw blijft knellen (trend 59 en 61): CoreWeave leunt op vooruitbetalingen en datacenters plannen eigen gascentrales, terwijl Stanford constateert dat AI zich nog niet terugbetaalt. In Nederland en Europa draait het om digitale autonomie en grenzen aan AI-gebruik (trend 21, 22 en 58): de Kamer en het Europees Parlement willen minder afhankelijkheid, de AP tikt de Belastingdienst op de vingers over selectiealgoritmes en Utrecht onderzoekt een verbod op camerabrillen. Opvallend is ook het effect van AI op opleidingen: minder nieuwe ICT-studenten in Nederland en AI-bestendige tentamens in Engeland.